Adolygiad: Albwm 10 Mewn Bws

10-mewn-bws“Beth yn union yw’r 10 Mewn Bws ‘ma” medd chi.

Trefnwyd 10 Mewn Bws gan y Mudiad Trac, sef mudiad datblygu gwerin Cymru.

Nod 10 Mewn Bws ydy i roi naws cyfoes, unigryw a chreadigol i draddodiad gwerinol Cymru.

Yn ôl Trac, dyma oedd y briff cafodd y cantorion.

Gofynnwyd iddynt gysylltu â’u gwreiddiau cerddorol ac ail dadansoddi cerddoriaeth draddodiadol Cymru mewn ffordd sy’n berthnasol iddyn nhw, ac i gynulleidfaoedd cyfoes”
Angharad Jenkins, Swyddog Prosiect Trac.

Dewiswyd yr artistiaid drwy geisiadau agored, mae cefndiroedd cerddorol ‘y 10’ yn amrywiol iawn, roc, pop, indi i glasurol, gwerin ac electronic. Rhowch y synau yma i gyd mewn i un albwm ac mi gewch gampwaith o waith gwerin unigryw.

Pwy yw’r 10?

Gwilym Bowen Rhys

Y llais a glywch ar ddechrau’r albwm yw llais bachgen ifanc Gwilym Bowen Rhys o Fethel, Caernarfon. Aelod o fand poblogaidd iawn yng Nghymru y Bandana sy’n canu pop/roc. Mae o hefyd yn aelod o’r band gwerin amgen, Plu, gyda’i ddwy chwaer.

Francesca Simmons

Cymeriad yw Francesca Simmons, a pham dydy hi ddim yn teithio o gwmpas Ewrop efo’r syrcas, mae hi’n chwarae’r feiolin. Mae hi’n chwarae wraig feiolin brofiadol iawn, ac astudiodd hyfforddiant Clasurol ym Mhrifysgol Manceinion ac yng ngholeg Cerdd Trinity Llundain.

Gwen Mairi York

Telynores yw Gwen Mairi. Cafodd ei magu mewn cartref Cymraeg ei iaith yn yr Alban, Academi Gerdd a Drama Frenhinol yr Alban. Maen gerddor proffesiynol ac yn aelod o gerddorfeydd a grwpiau siambr, yn ogystal ag dysgu disgyblion mewn Ysgol Gaeleg yng Nglasgow ac yn Adran Iau Conservatoire Brenhinol yr Alban. Clywir naws Albanaidd a Chymreig yng ngwaith Gwen, ac os gwrandawch yn astud ar yr albwm mae modd clywed y dylanwad Albanaidd, yn enwedig yn y gân Blodyn Aberdyfi a Epynt, Alawon fy Ngwlad, Caradog.

Craig Chapman

Boi o Aberdâr yw Craig, ac yn hoff o gerddoriaeth organig, ddigidol a chymysgu gwahanol arddulliau o gerddoriaeth. Rhai sydd yn ei ysbrydoli yw LCD Soundsystem, SFA a Hot Chip. Mae Craig tŷ cefn i lwyddiant Replaced by Robots, John Mouse. A dyfalwch be’ astudiodd yn y Coleg? Cerddoriaeth Bop? Rhyfedd ynte?! Graddiodd yng ngherddoriaeth pop ym Mhrifysgol Salford. Credaf fod Craig wedi dylanwadu ar y gân Calennig ar yr albwm.

Mari Morgan

Merch o Bontiets yn wreiddiol yng Nghwm Gwendraeth, sydd bellach yn byw yng Nghaernarfon. Mae hi’n chwarae’r ffidil, ac astudiodd y feiolin glasurol ym Mhrifysgol Bangor. Yn ei amser sbâr mae’n diddori yn gwrando ar gerddoriaeth gwerin ac yn chwarae gyda’r band Them Lovely Boys.

Ellen Jordan

Yn byw yng Nghaer Efrog, ond yn enedigol o Langammarch, Powys. Tybed pa offeryn mae Ellen yn ei chwarae? Y sielo. Mae hi’n greadigol ymhob ffordd, mae hi’n gyfansoddwraig, dylunydd sain ac yn berfformwraig, opera, celfyddydau gweledol a chynyrchiadau dawns gyfoes. Yn ei chyfansoddiadau maen aml yn arbrofi gydag alawon gwerin.

Huw Evans

Mae Huw Evans yn ganwr gwerin, yn chwarae’r ffliwt ac yn gyfansoddwr o ochra Castell-nedd. Astudiodd canu, y ffliwt a’r feiola yng Ngholeg Cerdd Trinity Llundain.

Mae wedi perfformio mewn nifer o leoliadau adnabyddus gan gynnwys, Royal Festival Hall, St Martins In The Fields yn Llundain ac yn Neuadd Symffoni, Birmingham.

Ceir naws o’i gefndir cerddoriaeth glasurol yn yr albwm, ac rwy’n dyfalu mae ef sy’n canu’r gân Blodyn Aberdyfi. Os rwy’n iawn, mae ganddo fo lais hyfryd!

Catrin O’Neill

Catrin yw’r athrylith canu gwerin Cymru, gall rhoi ei bys at unrhyw fath o alaw gwerin, ac yn canu yn ei mamiaith, Gwyddelig. Angerddol dros ganu gwerin, maen un da am ddenu cynulleidfaoedd newydd at ganu gwerin.

Leon Ruscitto

Reit ma’ gynnon ni gerddorfa o dalent uchod, ond mae ‘na un offeryn neu arbenigwr offeryn penodol a hanfodol arall i’w gyflwyno, sef Leon ar y drymiau sy’n byw yn Abertawe.

Mae ef ‘up there’ fel petai efo’r pobl fawr ma’, ac wedi chwarae mewn nifer o leoliadau adnabyddus gyda rhai o artistiaid mwyaf blaenllaw, megis Alexandra Burke a Steps.

Pethau Leon, ydy cyfuno soul, indi a roc, mae o hefyd yn chwarae i fand llwyddiannus o’r enw The Provocateurs, a chwaraeodd yng ngherddorfa Jazz cenedlaethol Ieuenctid Cymru.

Lleuwen Steffan

Cantores o Ddyffryn Ogwen, sydd hefyd yn rhannol fyw yn Llydaw. Rwy’n dyfalu bod ganddi hi rywbeth i wneud a’r gân Caradog, gan na dyna yw henw ei mab.

Enillodd albwm diweddaraf Lleuwen wobr Cerddoriaeth Cymru, enw’r albwm oedd Tan, ac os nad ydych wedi ei chlywed, gwrandewch arni hi dach chi, maen dda iawn, iawn! Mae hefyd yn canu ambell i gân yn Llydaweg, mae’r rheiny yn werth ei chlywed hefyd, yn enwedig Ar Goloù Bev a enillodd wobr Liet Rhyngwladol yn Gijon.

Adolygiad Albwm 10 Mewn Bws

Yn gyntaf hoffwn ddatgan faint oni wedi mwynhau ceisio dyfalu pwy oedd tu ôl i greu’r synau, llais a sŵn y caneuon.

Er dwi’n siŵr os fyswn ni wedi holi’r artistiaid a gofyn i Drac y buasent nhw wedi rhoi gwybod i mi, ond dewisais ddyfalu drwy ddarllen am yr artistiaid bob yn un.

Gwrandewais ar yr albwm yn gyntaf, cyn darllen am yr artistiaid a oedd yn brofiad gwahanol i’r eilwaith wedi i mi ddarllen am y 10. Mwynheais yn arw gwrando ar yr albwm, a gwrando ar ddylanwad y 10 ar ei gilydd wrth greu synau gwerinol traddodiadol a naws cyfoes.

Credaf fod dewis Gwilym Bowen i ganu’r gân Bachgen Ifanc Ydwyf ar ddechrau’r albwm yn hynod grefftus. O bosib yn gyd digwyddiad, ond crefftus oedd dewis bachgen yn ei ugeiniau cynnar, sy’n chwarae mewn band roc a phop, sy’n profi’r geiriau’r gân Bachgen Ifanc Ydwyf wrth iddo fyw ei fywyd byrlymus a chyffrous yn y coleg, fel aelod o fand sy’n teithio o amgylch Cymru yn mercheta (posib ddim, ond siŵr o fod). Fy mhwynt yma ydy, trwy ddewis Gwilym Bowen i ganu’r gân werin draddodiadol hon, maen nhw wedi llwyddo i’w foderneiddio a’i wneud yn gyfoes heb fawr o ymdrech, gan fod y geiriau (er bod bywyd bechgyn ifanc wedi newid yn aruthrol ers i’r gân cael ei gyfansoddi tro cyntaf) dal yn berthnasol. Hoffais y naws offerynnol a sŵn Ffrengig yn y gân hefyd, a oedd yn creu bwrlwm a direidi gwerinol.

Wrth barhau i chwarae’r albwm, roedd y dyfalu’n anoddach. Yn yr ail gân Alawon Huw, daw i’r amlwg fod pawb yn cael cyfle i greu un twmpath mawr o gerddoriaeth, oedd yn fy atgoffa o fod yng nghanol ceilidh mewn tafarn yng Nghaeredin. Ond ceir cyferbyniad wrth i’r drydedd gân Epynt ddechrau, gyda llais Catrin O’Neill (dyfalu) yn ein hebrwng yn ôl i oes y Celtiaid, a gyda phawb arall yn ymuno yng nghanol y gân gyda’i lleisiau prydferth, ac wedyn clywir yr offerynnau yn cicio mewn, y ffliwt, y drwm i greu awyrgylch ddramatig iawn.

Yng nghanol yr albwm, clywir talentau’r delynores Gwen Mairi a llais hyfryd (eto rwy’n dyfalu) Huw Evans, yn y gân Blodyn Aberdyfi. Clywir sŵn y feiolin yn toddi a chydweithio yn dda gyda’r delyn. Mae’r gân hon yn dangos beth sy’n bosib, wrth ddod â chantorion a cherddorion o gefndiroedd cerddorol gwahanol ynghyd.

Rwy’n hoff iawn o’r trac nesaf ar yr albwm, Calennig. Cân werinol a naws cyfoes iawn yw hon, clywir llais Gwilym fel bardd o’r canol oesoedd yn rapio’r geiriau i sŵn gitâr a drymiau Leon Ruscitto. Ceir sŵn ffidil yn cicio mewn bob yn hyn a hyn, ffliwt a sielo gan greu’r rhamant ar sŵn dramatig byrlymus sydd ynghlwm a’r traddodiad gwerinol Cymreig.

Gan barhau i chwarae’r em o ddyfalu, credaf mai’r gân anoddaf i’w ddehongli oedd Alawon fy Ngwlad. Dyfalaf mai Mari Morgan sy’n canu, ond fod gan Craig Chapman ddylanwad go gryf ar y trac, oherwydd clywir synau unigryw iawn. Dechreuai’r gân gyda sŵn gitâr eithaf spooky, ond mae’r sŵn yn tyfu i greu synau y buasech yn ei glywed mewn ffilm arswyd neu yn y gofod, am ryw reswm mae’r sŵn yn fy atgoffa o Midsomer Murders neu Jonathan Creek.

Mae’r albwm yn cloi gyda dylanwad Lleuwen Steffan, gyda’r caneuon Caradog (sef enw mab Lleuwen). Ceir’r holl dalentau yn dod ynghyd gyda’r lleisiau a cerddoriaeth yn creu sŵn gwerinol o safon, yn y gân Patagonia a Caradog.

Gorffennir y albwm gyda Y Gaseg Ddu, efo’r holl aelodau yn canu mewn un côr alaw werin.

Fy marn, gwych! Rwyf wedi mwynhau gwrando ar yr albwm yn fawr iawn, ac i fod yn hollol onest ni fuaswn yn dewis gwrando ar gerddoriaeth gwerin fel arfer, ond bwriad Trac oedd dod â cherddorion gwerin, roc a phop a mwy ynghyd i greu albwm cyfoes o gerddoriaeth gwerin draddodiadol, ac maen nhw’n sicr wedi llwyddo, da iawn Trac a da iawn 10 Mewn Bws.

Free Wales Harmony / Andy Votel – unrhyw meddyliau?

ChwyldroMae’r rhaglen Free Wales Harmony gydag Andy Votel (a Gruff Rhys, Heather Jones, Emyr Ankst, Dave Datblygu, Dyl Mei, Geraint Jarman, Meic Stevens, Mici Plwm, Cerys Matthews, Craig Owen Jones o’r adran pop ym Mhrifysgol Bangor ac eraill) ar gael ar y wefan BBC.

Roedd y rhaglen yn gyflwyniad da i gerddoriaeth pop a roc yn yr iaith Gymraeg – a phopeth mewn hanner awr yn unig.

Chwarae teg i Andy Votel a’r cynhyrchydd James Hale.

Unrhyw meddyliau am y rhaglen?

(Ar hyn o bryd mae trafodaeth fywiog ar Y Twll am ryddhau’r hen stwff o Recordiau Sain hefyd.)

Andy Votel ac ail-darganfod recordiau o Gymru

Andy Votel, Caerdydd

Llun o Andy Votel yng Nghaerdydd gan Naomi Lane

Pam nawr ydy BBC Radio 4 yn darlledu rhaglen newydd sbon gan Andy Votel am hen gerddoriaeth Cymraeg?

Daeth ei gasgliadau o Recordiau Sain cynnar (a Dryw ac ati) o’r enwau Welsh Rare Beat a Welsh Rare Beat 2 – gyda ail-rhyddhad o faterion Galwad y Mynydd – ar ei label Finders Keepers yn wreiddiol tua chwech mlynedd yn ôl.

Ers hynny mae’r proffil y DJ, cloddiwr a chasglwr finyl proffesiynol wedi tyfu mwy trwy gigs DJ o gwmpas y byd, gan gynnwys yn diweddar Cock Diesel yn ei Manceinion brodorol a Gŵyl y Dyn Gwyrdd (un thema, beiciau modur yn unig; dychmyga delweddau, clipiau a chân ar ôl cân – rockabilly a genres gwahanol – tan y bore gynnar).

Beth bynnag ydy’r rheswm tu ôl amseru’r rhaglen wythnos nesaf dw i’n meddwl bydd e’n cyfle i ofyn am yr hen stwff… eto.

Yn ôl yr albymau Welsh Rare Beat, crynhowyd gyda Gruff Rhys a Dom Thomas, mae diddordeb Andy Votel yn eithaf penodol, sef stwff o’r 60au a 70au gyda churiadau caled a seiniau lounge a seicadelig. Mae cynyrchiadau Hefin Elis a’r solos gitâr anhygoel yn ymddangos yn aml. Dim corau wrth gwrs, dim Dafydd Iwan a dim byd ar ôl tua 1975. Does dim gymaint o bwysigrwydd yn yr eiriau – iddo fe. Mae elfen o kitsch ffactor yn yr atyniad – cerddoriaeth rhyfedd i ffans Serge Gainsbourg a David Axelrod.

Roedd y project a’r safbwynt yma yn bwysig i’n diwydiant recordiau. Dylen ni gwerthfawrogi ein cerddoriaeth brodorol lot mwy (gweler sgwrs ar maes-e o 2004) a dylai’r cwmnïau sylweddoli’r cyfleoedd rhyngwladol yn yr ôl-gatalog. Ond, tua chwech mlynedd ar ôl rhyddhad yr albwm cyntaf, dyw’r diwydiant recordiau ddim wedi manteisio arno fe.

Cer i iTunes er enghraifft. Gaf i brynu unrhyw beth gan Y Dyniadon Ynfyd Hirfelyn Tesog? Yr unig traciau sydd ar gael yw Cwmwl Gwym (sic) o Welsh Rare Beat a thrac arall o hen gasgliad Sain. Cyfanswm: dau drac o’u yrfa gyfan.

Teulu Yncl Sam gan Sidan

Beth am gopi digidol o Teulu Yncl Sam, albwm cyntaf Caryl Parry Jones a Sioned Mair ac eraill dan yr enw Sidan? Ond does dim sôn am yr albwm ar iTunes, eMusic, Spotify a’r gwasanaethau eraill, dim ond y traciau o’r albymau Welsh Rare Beat a rhai o gasgliadau Sain. Yr unig opsiynau yw eBay/ar-lein a gwerthiannau car boot, yn yr ardal Prestatyn efallai.

Beth am y band Y Nhw, project gyda Hefin Elis ar y cynhyrchiad? Heblaw y trac Siwsi o Welsh Rare Beat ac yr un trac o gasgliad arall, dim byd.

Beth am Chwyldro, project Hefin Elis gan gynnwys canu gan Meinir Ffransis, Eleri Llwyd ac eraill? Doedden nhw ddim ar Welsh Rare Beat ond ymgeisydd bosib i unrhyw casgliad dychmygol yn y dyfodol. Mae dim ond un trac ar iTunes. Mae’r teulu Meinir wedi rhannu’r MP3s ond mae pobol eisiau prynu’r stwff hefyd.

Beth am draciau Huw Jones, cadeirydd newydd yr awdurdod S4C, cyd-sylfaenydd Sain a’r record cyntaf ar Sain?! Wrth gwrs mae Dŵr ar gael. Ond ffansïo blast cyflym o Dw i Isho Bod yn Sais ar dy iPod? Wel bydd rhaid i ti ffeindio’r trac rhywsut arall. Efallai ar finyl mewn siop elusen yn Eglwys Newydd os ti’n lwcus.

Heblaw Meic Stevens, Edward H ac yr enwau ‘mawr’, pob lwc os ti eisiau ffeindio’r traciau eraill.

Dyw pawb ddim yn gallu ffonio Dyl Mei i ofyn os oes gyda fe LP sbar, dw i’n siarad am adlewyrchu diwylliant Cymraeg i’r byd (ac yn wneud arian ychwanegol tu fas o freindaliadau PRS).

Beth am yr hawliau? Roedd y cytundebau gydag artistiaid yn y 60au a 70au yn wahanol. Wel, os mae rhywun yn gallu trefnu’r hawliau ar gyfer Welsh Rare Beat dylai fe bod yn bosib gyda’r hen gatalog. (Os mae trosglwyddiad i ddigidol yn anodd beth am ofyn y BBC am gopi o archif digidol nhw? Dim ond syniad.)

Yn y cyfamser rydyn ni’n dilyn safbwynt Votel achos mae Welsh Rare Beat yn bron canonaidd fel canllaw i’r cerddoriaeth. Prin iawn ydy’r cyfle i glywed y math o beth yma ar Radio 4 ac mae wastad yn ddiddorol i glywed safbwynt rhywun tu allan i’r byd Cymraeg. Gobeithio bydd y triniaeth yn dda ar y rhaglen, er dyw y teitl Free Wales Harmony a rhai o dermau lletchwith yn y disgrifiad isod ddim. Ond o leiaf dydyn ni ddim yn dod o wlad gydag enw fel Hwngari – cerddoriaeth anhygoel ond beth oedd teitl Votel? Well Hung.

Free Wales Harmony: When Pop Went Welsh

Andy Votel is a DJ, producer and record label boss from Manchester who first found fame setting up Twisted Nerve Records, home to the singer Badly Drawn Boy. Obsessed with collecting records, today Andy runs Finders Keepers, a record company which specialises in releasing non-English language pop music from all over the world. About 9 years ago, in a charity shop, he stumbled across a collection of vinyl which he’d never seen or heard before. Not able to place the language, he initially guessed it was Icelandic, Breton or Hungarian. But on closer inspection it turned out the records were made less than a hundred miles from his house. These unidentified spinning objects were from Wales.

From that moment on Andy’s world was opened up to whole discography of idiosyncratic pop music. Girl-groups, close harmony pop, Acid Folk, Prog Rock, concept albums, pop poetry, indie rock and DIY punk. And to his amazement he discovered that – outside of Wales – this very cool music scene had been virtually ignored. Researching further in to his new found obsession, Andy discovered the story behind the songs was just as intriguing as the music: a tale of passion, politics, poetry, oppression, triumph and a bloody good disco!

In this Radio 4 documentary Andy reveals a cultural revolution that happened on our doorsteps and the music that made it sing. A struggle to save a dying language that involves protest, prison, Mabinogion concepts, the Royal family, cottage burning and even the death of Jimi Hendrix. With contributions from Super Furry Animals’ Gruff Rhys, Cerys Matthews, Dafydd Iwan, Heather Jones, Meic Stephens and Geraint Jarman amongst others.

DIWEDDARIAD 18/06/2011: yn ôl sgwrs ar Twitter, mae tyllau yn y darpariaeth o gatalog Meic Stevens hefyd (ffeindiwyd ar ôl 3 Lle):

Rhywun yn gwybod pam di Sain rioed di rhyddhau Nos Du Nos Da; Gitâr yn y Twll dan Stâr; a Lapis Lazuli gan Meic Stevens ar CD neu MP3?
@ Di rheina ddim ar y triple cd comp nath y nhw?
@dylmei
dyl mei
@ Na. Mae honna gen i. Ambell gân oddiar Nos Du Nos Da ar gasgliad CD Y Baledi ond di'r 3 LP rioed di dod allan i mi fod yn gwybod.